Angèle Toonen­-Arts werd deze zomer tijdens de KWPN Kampioenschappen tot Fokker van het Jaar 2025 in de dressuurrichting uitgeroepen. Een titel die ze mede heeft te danken aan maar liefst dertien Zware Tour-­paarden die tot nu toe uit haar fokkerij zijn voortgekomen. Paarden uit haar fokkerij zijn over de hele wereld succesvol in de sport en staan bekend om hun goede bewegingstechniek. Wij vroegen de fokker uit het Brabantse Odiliapeel naar de fokkerijlessen die ze door de jaren heen heeft geleerd. 

"Van kijken leer je veel”, begint Angèle haar verhaal. Kijken naar verschillende paarden op keuringen, evenementen en alle soorten wedstrijden. Of het nu B of Grand Prix is, ik kijk graag naar de paarden die meelopen, en het liefst weet ik dan ook de afstammingen. Wanneer er geen vaders op de startlijst staan en ik wil het toch weten, dan vraag ik het. Wanneer bijvoorbeeld mijn dochter op een basiswedstrijd rijdt, kijk ik altijd goed rond. Dat hoeft niet alleen naar de hele goede paarden te zijn, het zijn soms ook juist de mindere paarden, dat kan óók informatie geven over wat je juist niet wilt hebben. Ik vind het daarom altijd fijn als de vaders van de paarden op de startlijsten vermeld staan, het allerliefst zou ik ook nog moedersvader erbij zien.”

Blijf kritisch
“Van kritisch naar paarden kijken steek je veel op”, vertelt Angèle. “Vroeger zat ik tijdens de hengstenkeuringen veel op de tribune met onder andere mijn vader. Wanneer veel publiek dan begon te klappen, waren zij lang niet altijd enthousiast. Dan vonden ze bijvoorbeeld dat een paard teveel met de hakken richting de staart bewoog, ook al had zo’n hengst wel met veel bravoure. Dan zeiden ze: ‘Het lijkt mooi en is heel spectaculair, maar eigenlijk loopt dit paard niet goed.’ Dat soort dagen heb ik veel van geleerd. Je ogen open houden is heel belangrijk om je eigen visie te ontwikkelen.” Momenteel gaat Toonen regelmatig op pad met haar dochter Femke die basiswedstrijden rijdt, en met haar stalamazone Sharon Pronk, die Jillz Boa T (Desperado uit Bolivia Top T elite pref PROK sport-dres van Florencio I) momenteel in de Intermediaire II start. “Als het kan, ga ik zo veel mogelijk naar keuringen of wedstrijden. Met mijn dochter ben ik vorig jaar naar het WK Jonge dressuurpaarden in Ermelo geweest, maar soms is het lastig om naast ons drukke bedrijf hier thuis wat langer de tijd te nemen voor zulke dingen. De KWPN Stallion Show in Den Bosch proberen we altijd te bezoeken.”

Wees niet te snel tevreden
“Blijf altijd kritisch op je eigen fokproducten en wees niet te snel tevreden. Ik zie altijd wel iets aan een veulen dat beter kan. Ik denk dat ik best heel kritisch ben op mijn zelfgefokte veulens. Dat neemt niet weg dat ik het mooie en goede veulens kan vinden, maar ik zie altijd wel iets dat ik nog zou willen verbeteren. Een uitzonderlijk goed of heel slecht veulen herkent iedereen, maar alles daartussenin is moeilijker. Het kritisch blijven op je eigen gefokte veulens helpt je in je hengstenkeuze voor het jaar daarop. Wanneer je als fokker een bepaalde combinatie maakt, dan heb natuurlijk altijd wel een idee in je hoofd wat je hóópt wat er geboren gaat worden. Je hoopt natuurlijk allemaal op een topper, of op zijn minst een verbetering op je merrie, maar dat is niet hoe het in de werkelijkheid werkt.” Toonen vindt dat de meeste mensen niet kritisch genoeg zijn op hun eigen fokproducten. “Durf te zien wat er niet goed is. Niet iedereen ziet dat van zijn eigen veulens. En zwakke punten herkennen wil niet direct zeggen dat het geen goed veulen is, maar de verbeterpunten moet je altijd kunnen zien.”

Welk type hengst?
“Welk type hengst bij jouw merries past, kan een hele puzzel zijn. Ook al ken ik mijn eigen merrielijn nog zo goed, iedere merrie heeft haar eigen aandachtspunten. Vaak weet ik pas nadat een merrie enkele veulens heeft gegeven met welk type hengst ze het best aan te paren is. Leer ook je eigen voorkeur kennen. Dat geldt voor welk type hengst je graag op bepaalde merries zet, maar ook over je eigen voorkeur. Wat wil je fokken? Ik houd van een goed achterbeen, hopelijk ook een goed voorbeen, en een mooi model. Ik probeer altijd te zien welke hengsten het in de sport goed doen qua nakomelingen.” Toonen heeft een oude kalender liggen, waarin ze alles noteert wat ze voorbij ziet komen. “Ik schrijf het op als ik qua hengst iets tegenkom dat me aanstaat. Vervolgens probeer ik zo’n hengst en zijn nakomelingen ook te volgen. Live, in magazines of online. Als je na een paar maanden je notities nog eens doorleest, ben je vaak al veel wijzer geworden en kan je de ideeën nog eens overwegen. Zorg bij een hengstenkeuze ook altijd goed voor een alternatief, het gebeurt nog regelmatig dat een hengst op het laatste moment toch niet beschikbaar is.”

Praat met andere fokkers
Het maken van fokkerijkeuzes doet Toonen niet alleen, ze legt regelmatig haar oor te luisteren bij andere fokkers. “Ik leg mijn ideeën vaak aan anderen voor. Dat wil niet direct zeggen dat ik hun input ook ga volgen, maar het kan je wel nieuwe inzichten brengen. Ook probeer ik altijd contact te houden met de kopers van mijn fokproducten. Dat kan me veel leren over mijn paarden, helemaal wanneer de nieuwe eigenaren er ook mee aan het fokken gaan. Chantal en Robbie van Dijk kochten hier Dallas Top T en Indy T, en hebben daarmee nu heel goed een eigen fokkerij in dressuurpaarden opgezet. Ik vind dat niet alleen ontzettend leuk, ik kan nu ook met hun weer sparren over de keuzes die we maken. Datzelfde geldt voor bijvoorbeeld Frederike Gotink, zij kocht hier Negro-dochter Ultimaat, en fokte later uit een dochter daarvan de KWPN-hengst One Million. Ik vind het heel mooi dat zij daar nu succes mee hebben."

Leren van elkaar
"Ik zie ook dat de fokkers die nu met paarden uit mijn lijntje fokken soms heel andere keuzes maken dan ik zou doen. Het is voor mij ook weer leerzaam dat een heel ander type hengst dan ik zou kiezen tóch heel goed uit kan pakken. Zo kunnen we allemaal van elkaar leren.” Toonen probeert ook regelmatig bij andere fokkers langs te gaan en veulens te bekijken. “Wanneer ik weet dat iemand een veulen heeft van een bepaalde hengst waar ik nieuwsgierig naar ben, dan ga ik graag even kijken. Het klinkt zo simpel, maar het is vaak een drempel voor mensen. Bel gewoon collega-fokkers op en ga erheen. Vaak zijn het natuurlijk wel bekenden, maar schroom niet als het niet zo is.” 

Durf te selecteren
Wanneer je als fokker echt verder wil met een merrielijn, is het volgens Toonen belangrijk om goed te selecteren en alleen met de beste merries verder te gaan in je fokkerij. “Dit moet je echt durven en het is emotioneel niet altijd leuk, maar doe de mindere paarden eruit. Toen ik begon met fokken heb ik heel veel kunnen selecteren, dat kwam ook omdat ik ieder jaar veel merrieveulens kreeg. Daardoor heb ik alleen de beste merries aangehouden, dat is wel een geluk geweest. Ik kreeg zoveel merrieveulens dat ik wel een keer heen hengst wilde, het avontuur van naar de hengstenkeuring gaan wilde ik ook wel eens meemaken.” Momenteel heeft Toonen enkele merries lopen die wat ouder worden, waardoor de jongere generatie het over moet gaan nemen. “Passie Win T (v.Franklin, red.) is de de jongste merrie waar ik nu mee fok. Prada Boa T (v.Lennox U.S., red.) loopt in de sport. Maar onthoud altijd dat een slechte net zoveel eet en kost als een goede, dus dan kan je beter een goede aanhouden.”

Dit is een deel van een artikel uit het nieuwste nummer van het KWPN Magazine. Wilt u graag meer artikelen lezen? Leden krijgen het KWPN Magazine, met daarin prachtige verhalen, interessante achtergrondartikelen, persoonlijke interviews en fokkerij-informatie, thuisgestuurd. Geen lid? Bestel dan het KWPN Magazine in de KWPN Webshop.

Bron: KWPN (overname niet toegestaan)
Tekst: Bettine van Harselaar
Foto: Digishots